WIELICZKA

Odkryte w Baryczy najstarsze w Europie Środkowej narzędzia solowarskie świadczą o fakcie pozyskiwania soli z wielickiego złoża już w neolicie. Wykorzystywano w tym celu małe gliniane naczynia, w których na skromnych paleniskach gotowano czerpaną ze źródeł solankę. Gotowy produkt używano jako środek konserwujący mięso i ryby, a z czasem stał się on środkiem płatniczym w wymianie handlowej. Na przełomie XI i XII wieku słone źródła zaczęły jednak słabnąć i zanikać, więc rozpoczęto budować studnie. Wydobytą nimi solankę gotowano w żelaznych panwiach, aż do uzyskania czystej soli warzonej. W XIII wieku podczas głębienia studni przypadkowo natrafiono na bryły soli kamiennej, co umożliwiło pozyskiwanie jej metodami górniczymi. Tym samym w latach 80-tych XIII stulecia wydrążono pierwszy szyb, co zapoczątkowało górnicze metody jej pozyskiwania, a samą Wieliczkę doprowadziło do uzyskania w roku 1290 praw miejskich. Do końca XV wieku w kopalni istniały zaledwie cztery szyby i jeden poziom wydobywczy; pracowało w niej wówczas - aczkolwiek tylko w miesiącach wolnych od robót rolniczych - 300-350 osób, a roczna produkcja sięgała 7000-8000t soli. Z czasem kopalnia przeszła na całoroczny system wydobycia; w XVI stuleciu rozpoczęto poszukiwania poniżej I poziomu, a w połowie następnego sięgała już na poziom III. Sól produkowano wówczas w warzelniach na powierzchni, jednak w okolicach Krakowa wystąpił deficyt drewna na opał i do wznoszenia kasztów, co ostatecznie doprowadziło w roku 1724 do zakończenia warzenia soli i pozostania przy metodach górniczych. Kopalnia rozwijała się także mimo braku państwa polskiego; stanowiła ona największy zakład produkcyjny w Galicji. Wprowadzono wówczas wydobycie przy użyciu prochu strzelniczego, zbudowano podziemną linię kolejową, uruchomiono parową maszynę wyciągową oraz przyzakładową elektrownię; powrócono także do produkcji soli w nowoczesnym zakładzie warzelniczym. Pod polski zarząd kopalnia przeszła po odzyskaniu niepodległości. Na krótko przed II wojną światową opracowano system ługowania, a po jej zakończeniu znacznie wzrosła produkcja soli, szczyt osiągając w latach 70-tych XX wieku; w 1964r. jednak zrezygnowano z wydobycia soli kamiennej. Istotną rolę odgrywał wówczas ruch turystyczny i zaczęła kiełkować myśl o zachowaniu kopalni dla przyszłych pokoleń. Prowadzone w centralnej i fragmencie wschodniej części złoża wydobycie zakończono 30 czerwca 1996r., a w części zachodniej - gdzie od 1924r. funkcjonowała kopalnia otworowa - 31 grudnia 1998r. Ostatecznie rozrosła się ona do 9mln m3 wydrążonych pustek i długich na 245km korytarzy rozlokowanych na IX poziomach sięgających 327m głębokości.