GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE

Strefa łysogórska położona jest w północnej części trzonu paleozoicznego, od północy przykryta pokrywą mezozoiczną. Południowa granica tej strefy to uskok świętokrzyski, a najwyższy jej szczyt - Skała Agaty (614m n.p.m. - wschodni wierzchołek Łysicy). W strefie odsłania się najbardziej kompletny profil paleozoiczny skał osadowych w centralnej Polsce (od kambru do dolnego karbonu), dobrze udokumentowany paleontologicznie. Wyróżnia się w niej trzy większe jednostki tektoniczne: antyklinę łysogórską (zbudowana z osadów kambru, ordowiku, syluru), synklinę bodzentyńską (wypełniona osadami dewońskimi) i antyklinę bronkowicko-wydryszowską (zbudowana ze skał górnego syluru). Paleozoiczny zbiornik sedymentacyjny strefy łysogórskiej cechuje rozwój ciągły bez przerw spowodowanych ruchami tektonicznymi, wynurzeniem i erozją, czym różni się od strefy kieleckiej. Znaczne miąższości osadów wskazują na długotrwałą subsydencję. Utwory paleozoiczne zostały ostatecznie sfałdowane po najniższym karbonie, a przed permem, którego osady leżą niezgodnie na zerodowanej powierzchni skał starszych. Fałdy tej strefy poprzecinane są dużymi uskokami o znacznych amplitudach; niektóre z nich jak np. łysogórski, czy psarski tną paleozoik i przedłużają się na obrzeżenie mezozoiczne, co świadczy o ich odmłodzeniu po ruchach waryscyjskich (faza laramijska). Z uskokami tymi związane są zjawiska magmowe (diabazy św. Katarzyny) oraz hydrotermalne (np. złoża pirytu w Rudkach koło Nowej Słupii).

Eokambr to najstarsze utwory Gór Świętokrzyskich; odsłania się na niewielkim obszarze na zachód od Sandomierza w rejonie Kotuszowa; stanowią go zielone łupki z kwarcytami. Kambr ma miąższość 2500m; występuje w nim bogata fauna trylobitów i ramienionogów; są to głównie piaskowce, łupki, szarogłazy. W części północnej występuje kambr górny, piaskowce kwarcytowe, kwarcyty, jednak brak ich w części południowej. Ordowik leży niezgodnie na różnych poziomach sfałdowanego fazą sandomierską i zerodowanego kambru; duża niezgodność w części kieleckiej. Są to utwory klastyczne: zlepieńce, piaskowce z fauną graptolitów, a górnego - wapienie z trylobitami i głowonogami (Mójcza koło Kielc), na północy - piaskowce.