NIECKA GÓRNOŚLĄSKA

W początkowej fazie rozwoju (namur A) jej obszar był zapadliskiem przedgórskim przekształconym później (podczas waryscyjskich ruchów tektonicznych) w zbiornik śródgórski na obrzeżu, północy i zachodzie. Z końcem namuru A nastąpiła faza kruszcogórska; teren położony na północ od niecki został wypiętrzony, doprowadzając do przerwania połączenia z morzem i zapanowały warunki limniczne (namur B). Ostateczne wypiętrzenie obszaru niecki i zakończenie procesów sedymentacyjnych nastąpiło z końcem westfalu (faza asturyjska). Najmłodsze osady karbonu występują na niedużym obszarze na zachód od Krakowa (ekploatowane niegdyś w Kmicie, Krystynie i Nowej Krystynie). Rozwój geosynklinalny trwał więc do górnego karbonu, dolnego permu; platformowy - od triasu do dziś.

Tektonika wywołana jest głównie ruchami waryscyjskimi oraz późniejszymi alpejskimi. Tektonika fałdowa jest słabo rozwinięta. W centralnej części utwory górnego karbonu leżą prawie poziomo, bo w podłożu znajduje się masyw krystaliczny (blok górnośląski). Silniejsze zaburzenia tektoniczne występują w obrzeżeniu niecki; niemniej wydzielić można większe jednostki tektoniczne będące efektem ostatnich faz orogenezy waryscyjskiej i alpejskiej. Jednostki tektoniczne o kierunku wschód-zachód: niecka bytomska, siodło główne, niecka główna, siodło Mszana-Jastrzębie, niecka południowa (Zagłębie Karwińskie). Jednostki o kierunku północ-południe: fałd orłowski, niecka chwałowicka, fałd michałowicki, niecka jejkowska. Oprócz fałdów na terenie niecki występują liczne uskoki zaznaczające się w górnokredowej pokrywie. Aktywność dyslokacji obrzeżających blok górnośląski przejawiała się jeszcze w permie - powstał rów Sławkowa. Uskoki utworzyły się poczas fałdowań alpejskich; obejmują nie tylko karbon, ale prawie cały nadkład po miocen włącznie. W strefie zachodniej (krzyżujących się systemów dyslokacji) liczne uskoki powstały na południu - znaczne obniżenia stropu karbonu.

Surowce niecki: węgiel kamienny, rudy cynku i ołowiu, wapienie dolnokarbońskie, dolomity triasowe, mioceńskie sole kamienne (Bochnia, Wieliczka), bentonity towarzyszące węglom kamiennym.